Alligator Park North Myrtel Beach South Caroline USA

इंडीयन इन्स्टीट्युट ऑफ टेक्नॉलॉजी - पवई

आयायटी पवई, वसतिगृह ११, खोल्या क्रमांक ६९, ७० चा ताबा आम्ही घेतला व नव्यानेच सूरू झालेल्या वैवाहिक जीवनाची सुरवात झाली. विनायकने त्याचे वसतिगृह क्रमांक ९ चे सामान आणले. त्यात एक हॉटप्लेट होती. हॉटप्लेट बघितल्यावर मला खूप आनंद झाला व ठरवूनच टाकले की आपण सगळा स्वयंपाक हॉटप्लेटवरच करायचा.



दुसऱ्या दिवशी उठल्यावर गरमागरम चहा झाला. दूध गरम केले. कूकर लावला. पाऊण तास झाला तरी त्याला वाफ धरेना! अरेच्या हे काय? पोळ्या करायला घेतल्या. पहिली पोळी करपली कारण की आच खूपच होती. प्लग काढला. विचार केला, तापल्या तव्यावर पोळ्या करून घेऊ, तर दुसरी पोळी खूपच कडक झाली कारण की तोपर्यंत तवा निवत चालला होता. दोन-तीन दिवसामध्ये दोन चार वेळा फ्युज उडाले.



गॅसला नंबर लावला तर तो १५ दिवसांनी मिळेल असे कळाले. आता काय करायचे?! विनायक म्हणाला बाहेर जाऊन आता पहिला स्टोव्ह विकत घेऊन येतो. स्टोव्ह!!?? स्टोव्हवर स्वयंपाक !? आईकडे स्टोव्हमध्ये रॉकेल कसे भरतात, स्टोव्हला पिना कशा करतात ते पाहिले होते पण प्रत्यक्ष अनुभव नव्हता. स्टोव्हच्या एकूणच खूप भानगडी असतात. रॉकेलचा डबा, रॉकेल स्टोव्हमध्ये भरण्याकरता एक काचेची बाटली, रॉकेल ओतताना वापरायचे नरसाळे, पिनांचे व काडेपेटीचे बंडल. स्टोव्हमध्ये रॉकेल भरताना ते जर बाहेर आले तर पुसायला लागणारी फडकी! नुसता व्याप नि ताप! सुरवातीला त्रास झाला व खूप चिडचिड झाली पण नंतर हे सर्व जमायला लागले. एकदा स्टोव्ह पेटवला की त्यावर स्वयंपाक कसा उरकायचा तेही कळाले. आधी कूकर लावायचा, तो होईपर्यंत भाजी चिरून घ्यायची. कूकर झाला की भाजी करायची. भाजी परतता परतता कणीक भिजवायची, भाजी झाली की पोळ्या, पोळ्या झाल्या की वरण फोडणीला टाकायचे. ते झाले की सर्वात शेवटी दुध तापवून घ्यायचे कारण की वसतिगृहात कुठचा आलाय फ्रीज! कारण की दुध नासले की संध्याकाळचा चहा करता परत दीड दोन मैल पायपीट! स्टोव्हवर क्रमाक्रमाने करण्याच्या स्वयंपाकामध्ये जर का काही उलटेसुलटे झाले तर एका भांड्यात नुसते पाणी घालून ते तापवत ठेवायचे कारण एकदा का स्टोव्ह बंद झाला तर परत तो कोण पेटवणार? वाजणारा स्टोव्ह बंद झाल्यावर कसे शांत शांत वाटायचे.



या आयायटीमध्ये इतके काही चालावे लागते की एकदा गेटबाहेर काही सामान आणण्याकरता गेले की सर्व काही आठवून आणावे लागायचे. वसतिगृह ११ हे आधी फक्त मुलींचे होते. वसतिगृह १० व ११ अशी वसतिगृहे बांधली होती. आयायटीमध्ये मुले जास्त व मुली कमी त्यामुळे ११ च्या बऱ्याच खोल्या रिकाम्या होत्या म्हणून लग्न झालेल्या विद्यार्थ्यांना वरचे मजले दिले होते. वसतिगृहामध्ये एका खोलीत एक कॉट, एक टेबल, एक खुर्ची व लोखंडी कपाट होते. एका खोलीचे स्वयंपाकघर बनवले व एक खोली ही झोपायची खोली केली. स्वयंपाकाच्या खोलीतल्या कपाटामध्ये सर्व पीठाचे डबे व इतर पोहे, साबुदाणे वगैरे ठेवले. ह्या खोल्यांना भिंतीतले कोनाडे होते, ते मला आवडायचे. एका कोनाड्यात देवघर केले. एका कोनाड्यात भाजी व एकात दुधदुभते. दुधदुभते व्यवस्थित ठेवायला मला खूप आवडते चिनीमातीच्या बरण्या व सट होते. दूध तापले की ते नासू नये म्हणून मी ते पातेले एका खोलगट डीशमध्ये ठेवायचे व डीशमध्ये पाणी. ताकाला छोटी बरणी होती, लोणी सटामध्ये पाणी घालून मग त्यात ठेवायचे. भाजीच्या कोनाड्यात २-३ प्लॅस्टीकच्या झाकणवाल्या टोपल्या होत्या. एक कांदे बटाटे ठेवायला, दुसरी मध्यम आकाराची, त्यामध्ये दोन दिवसांची भाजी व एका पिटुकल्या टोपलीमध्ये आले लसूण, त्या टोपलीचे झाकण उलटे करून त्यावर ओल्या फडक्यात मिरच्या कोथिंबीर.



सुरवातीला महानंदा दुधाच्या पिशव्या मिळायच्या. माझी आई घरातले सर्व शिवण शिवते. एकदा आईने कापडी पिशव्या शिवल्या होत्या व त्यात थोडे कापड उरले होते तर त्याची आईने खूप छोटी पिशवी शिवली होती, ती मला खूपच आवडायची. ती पिशवी मी बरोबर आणली होती, यासाठी की सहज कुठे बाहेर फिरायला गेल्यावर मिरच्या कोथिंबीर व एखादी पावशेर भाजी आणण्याकरता. पण या पिशवीचा उपयोग मला दुधाची पिशवी ठेवण्याकरता होईल असे कधीच वाटले नाही! ही पिशवी आम्ही दाराच्या कडीला अडकवून ठेवायचो. दुधवाला दुधाची १ लिटरची पिशवी त्यात ठेवून जायचा. ती पिशवी मी इथे अमेरिकेत येण्याअगोदरपर्यंत वापरली !! सुरवातील मिक्सर नसल्याने मी आईकडून एक दगडी रगडाही आणला होता. त्यात मिरची कोथिंबीरीचे वाटण व थोडी चटणी होईल इतका छोटा होता. आईकडे एक बाई दगडी रगडे व पाटे वरवंटे विकायला यायची. त्यावर चटणी वगैरे करताना खाली आवाज जाऊ नये म्हणून मी एक तरट घालायचे. तरटाची चौकोनी घडी त्यावर टॉवेल पागोट्यासारखा गुंडाळून, त्यावर हा रगडा ठेवायचे !



बाकी वसतिगृह म्हणजे चाळीसारखेच असते ना! त्यावेळी आम्ही १०-१२ जोडपी होतो, त्यात चार महाराष्ट्रीयन. या जोडप्यांमध्ये काहींच्या बायका पी. एचडी करणाऱ्या होत्या व त्यांचे नवरे बाहेर कंपनीत कामाला जायचे. तर १-२ जोडपी दोघेही पी.एचडी करणारी होती. काही रसायनशास्त्र व भौतिक शास्त्रामध्ये संशोधन करणारे होते,तर काही अर्थशास्त्र व गणिता मध्ये. 1200 रूपये शिष्यवृतीमध्ये धुणे भांडीवाली बाई लावणे परवडणारे नव्हते म्हणून आम्ही सर्व बायका धुणेभांडी घरीच करायचो. हसतखेळत धुणेभांडी. सकाळी ९ वाजता आपापल्या नवऱ्यांना त्यांच्या कामावर पाठवून दिले की आमचेच राज्य. वसतिगृहाच्या सर्व खोल्या समोरासमोर होत्या, त्यामुळे आम्ही सगळ्याजणी पॅसेजमध्ये जमा व्हायचो. एकीकडे गप्पा, गाणी ऐकणे व धुणे भांडी व आमच्या अंघोळी करता नंबर लावायचो. ए तुझी भांडी झाली की मी शिरते हं बाथरूममध्ये. एकीची भांडी, तर दुसरीचे धुणे तर तिसरीची अंघोळ, असे सर्व २ तास चालायचे. मग मात्र स्वयंपाकघरात शिरायलाच लागायचे कारण की १ वाजता सर्वांचे 'हे' जेवायला घरी यायचे. काही दिवसांनी आमच्या घोळक्यामध्ये एका छोट्या मुलाची भर पडली. मीनाक्षीला एक "सुंदर" नावाचा गोंडस मुलगा झाला. तो त्याच्या आईकडे कधीच नसायचा. त्याला घेण्यासाठी आमचे नंबर लागायचे. तो पूर्ण पॅसेजमध्ये या टोकापासून त्या टोकापर्यंत रांगायचा. मीनाक्षीला तिचे काम करायचे असेल तर मला विचारायची "सुंदर को देखेगी क्या? " मी लगेच हो हो. नक्कीच. मला काय त्यानिमित्ताने सुंदरशी खेळायला मिळायचे.



हा सुंदर रांगत रांगत प्रत्येकीच्या घरी जायचा. रांगताना मध्येच बसायचा. आमच्या घोळक्यामध्ये कुणी जात असेल तिच्या मागोमाग जायचा, मग ती उचलून परत त्याच्या आईकडे द्यायची. भांडी घासून आले आणि जर का सुंदर असेल तर धुतलेली सर्व भांडी टबाच्या बाहेर आलीच म्हणून समजा! सुंदर एकेक करत सर्व भांडी टबाच्या बाहेर काढायचा. वाट्या कालथे, झारे तर त्याला खूप प्रिय. फरशीवर दणादणा आपटायचा वाट्या! त्याचा अजिबात राग यायचा नाही. आम्ही हसलो की त्याला अजुनच चेव चढायचा. एकदा तर सगळी भांडी बाहेर आणि हा टबात जाऊन बसला! एकदा मी पूजा करताना आला. मग मी त्याच्या कपाळावर गंध लावले, नैवेद्याचे लोणी साखर खायला दिले. एकदम खुष! मी त्याला बाप्पाला "जयजय" करायला शिकवले. आईने मला पुजेसाठी देव्हारा दिला होता, शिवाय तेल व तूप वाती. त्यावेळी फुलपुडी पण चांगली येत असे. लाल, पांढरी, पिवळी फुले, दुर्वांची जुडी, तुळस, बेल असे सर्व काही. त्यामुळे पूजाही साग्रसंगीत व्हायची. मीनाक्षीने मला सांगून ठेवले होते की तुझी पुजा झाली की मला बोलवत जा. मग ती व सुंदर येऊन नमस्कार करून जायचे. सुंदरला सांगायची "भगवान को प्रणाम करो" की लगेच सुंदर त्याचे छोटे हात जोडायचा व "जयजय" म्हणायचा.



आमचा संसार वसतिगृहात थाटला जाणार आहे म्हणून सर्व नातेवाईकांनी आम्हाला स्टीलच्या भांड्याकुंड्यांचाच अहेर दिला होता. त्यात एक स्टीलची बादली होती, त्यात स्वयंपाकाला लागणारे पाणी व एक छोटी कळशी होती त्यात पिण्याकरता पाणी. बादली व कळशी रोजच्या रोज घासून त्यात ताजे पाणी भरायचे. तशी भांडी पण लगच्यालगेच घासायला लागायची व रोजचे धुणे गरम पाण्यात भिजवून ते दुपारी धुवायचे. आईकडे धुणे भांडी करायची कधीच सवय नव्हती. धुणेभांड्याची सवय नसल्याने चादरी व विनायकचे शर्ट पॅन्ट धुवून हात दुखायला लागायचे. त्यातून मैलमैल चालणे! धुणे वाळत घालण्यासाठी खोलीत ज्या तारा बांधल्या होत्या त्या खूपच उंच होत्या. खुर्चीवर उभे राहून मी काठीने धुणे वाळत घालायचे. वर पाहून मान दुखायला लागायची. धुणे धुतल्यावर पिळताना माझ्या हातून कपडे नीट पिळले जायचे नाहीत, बरेच पाणी रहायचे. म्हणून मग विनायक मला सर्व कपडे नीट पिळून द्यायचा. वर पाहून एका रेषेत कपडे वाळत घालताना मान दुखायची.




मी व माझी मैत्रिण भैरवी एक दिवसा आड भाजीला जायचो. माझी मुंबईतली पहिलीच भाजी खरेदी होतो. तेव्हा मुंबईत चार आण्याचा मसाला मिळायचा. भाजीवाल्याने विचारले "आपको मसाला चाहिए क्या? " मी "मसाला म्हणजे? तिखट मीठ? " नाही हो. मिरच्या, आलं, कढिपत्ता, कोथिंबीर" मी " अरे वा! हे सर्व चार आण्यांमध्ये. हो हो , द्या ना!! " हा मसाला मला खूप आवडायचा. मी ओल्या फडक्यात तो ठेवायचे, ३-४ दिवस पुरायचा. भाजी कॅरी बॅग मध्ये घालून मिळते हे पण मला नवीन होते. गेटबाहेर एका केरळी माणसाचे दुकान होते. आयायटीला ३ गेट होती. एक मुख्य गेट व एक मार्केट गेट. त्यामध्ये एक गेट होते, ते त्यातल्या त्यात जवळ पडायचे. त्या दुकानातला केरळी मुलगा रोज रात्री वसतिगृहात यायचा २ मोठ्या पिशव्या घेऊन. त्यात केळा वेफर्स, सर्व प्रकरची बिस्कीटे, चिवडे, फरसाण व अंडी असायची. एकदा आम्ही सर्व बायकांनी मिळून त्याला पटवले की आमच्याकरता तू रोज भाजी आणशील का? त्याने अजिबात आढेवेढे घेतले नाहीत कारण त्याचीच भाजी विकली जायची.



वसतिगृहामध्ये आमच्या कोणाचे फोन आले की रखवालदार खूप जोराने ओरडून नंबर पुकारायचा. मग धावत धावत जाऊन फोन घ्यायचा. बरेच वेळा खाली जाईपर्यंत फोन बंद व्हायचा. आम्हाला करमणूक म्हणजे एका हॉलमध्ये टीव्ही होता. मेनगेटसमोर एक राधाकृष्ण नावाचे हॉटेल होते. लक्ष्मी नावाचे एक टपरीवजा हॉटेल होते तिथे कुल्फी छान मिळायची. किराणामालाचे महाराष्ट्र ग्रेन स्टोअर्स होते, तिथे अमुल श्रीखंड मिळायचे व त्रिकोणी जाड कागदाच्या अमुल दुधाच्या पिशव्या मिळायच्या. ह्या पिशव्या आयत्यावेळी कोणी आले तर उपयोगी पडायच्या. नंतर आयायटी ते घाटकोपर बससेवा सूरू झाली. त्यावेळेला बहुतेक जाऊन येऊन १ रुपया तिकीटे होते. ही बस सूरू झाली तेव्हा आम्हाला खूप उपयुक्त ठरली. एकदा उन्हाळा सुरू झाला तेव्हा मी व भैरवीने घाटकोपरला जाऊन गार पाण्याचे "माठ" आणले होते बसमधून!!



वसतिगृह ११ मधले दिवस खूपच छान जात होते. दुपारी २ ते ५ एकमेकींकडे जाऊन गाणी ऐकणे, गप्पा मारणे, चहा, भजी खाणे, दुपारचे निवांतपणातले उद्योग म्हणजे भरकाम, विणकाम, एंबॉसिंग, हातावर मेंदी काढणे, नेलपॉलिश लावणे. एके दिवशी आम्हाला कळाले की लग्न झालेल्या विद्यार्थ्यांसाठी ब्लॉक्स देणार आहेत आणि ते सुद्धा लाकडी सामानासह! आम्ही रोज पहायला जायचो बांधकाम कुठपर्यंत आले आले आहे ते पाहण्यासाठी. नाव पण किती छान "तुलसी" ब्लॉक्स. हे एका छोट्या टेकाडावर होते समीर कंपनीच्या समोर वसतिगृहाच्या आवारातच! छोट्या टेकाडावर असल्याने भरपूर वारे!! एकदम चकाचक. यामध्ये भिंतीतली कपाटे होती, मोठा, बेड, डायनिंग टेबल, खुर्च्या, भिंतितले कोनाडे इथे पण होते स्वयंपाक घरात. खिडक्यांना काचेची सरकती दारे होती. मोठ्या हॉलला मोठे काचेचा दार व बाल्कनी. बाल्कनीत उभे राहिले की खूप मस्त वारे यायचे. इमारत गोलाकार होती. बाहेरून जीने. खूप वेगळे व छान डिझाईन होते. शिष्यवृत्ती वाढल्याने काहीनी छोटे टीव्ही तर काहीनी टु-इन वन घेतले होते. मला आठवत आहे आमची पहिलीवहिली खरेदी टु-इन - वनची. त्यात आम्हाला एक कॅसेट फ्री मिळाली होती. ती आम्ही आँधी व मौसमची घेतली होती. या ब्लॉकमध्ये मी आँधी चित्रपटातले "तुम आ गये हो नूर आ गया है... " हे गाणे बरेच वेळा ऐकले. या आधी एक रेडिओ होताच विनायच्या बॅचलर जीवनातला. या टु-इन-वन मध्ये मी रेडीओवरची आवडती गाणी टेप केली होती.



आता खरे तर जीवन थोडे जास्त सुधारले होते. शिष्यवृत्ती वाढली होती त्यामुळे मनासारखी थोडी खरेदी पण करता येत होती. शिवाय त्यात भर म्हणून सेपरेट ब्लॉक्स पण मिळाले होते आयायटीकडून. तेही नवे कोरे, खूप छान. पण तरीही........ रम्य दिवस होते ते वसतिगृह ११ मधलेच!!!

आयायटीमधले सर्व दिवसच खूप रम्य होते. Those days were golden days!!!!

पक्षी

तीर्थस्वरूप मामा

मामा! हो, आनंदमय मूर्ती, माझे वडिल. देखणे व्यक्तिमत्त्व, गौरवर्ण, सुवर्णकांती, विशाल भाल, हासरे निळेशार घारे डोळे. पाहिल्यावर कोणालाही आदरयुक्त आपुलकी वाटावी. लहान मुलांवर तर फार प्रेम. श्रीकृष्णाने घाबरलेल्या दिग्मुढ अर्जुनाला रथारूठ असताना रणांगणात गीता सांगितली, तशी या बालकृष्णाने संसारात राहून, गीता आत्मसात करून, पदोपदी मला ती अनुभवायला लावली. सर्व काही कृष्णार्पण करावे, आपल्याकडे कोणत्याही कर्माचा कर्तेपणा घेऊ नये हे सांगितले. संसारात राहून, तीर्थातील बिल्वपत्राप्रमाणे त्यातील एक सुद्धा दव बिंदू त्यांनी आपल्या अंगास लागू दिला नाही. "ही सर्व तुझी इच्छा " असे म्हणत ते वागले.

बालपणी वयाच्या चौथ्या वर्षी त्यांची आई कैलासवासी झाली आणि मामा पोरके म्हणून लोकांकडून उपेक्षाच झाली. कित्येकदा मामा देवळात जाऊन बसत. कधी नदीकाठी तर कधी कृष्णेकाठी वाळवंटात वेळ काढत. स्मशानातील एकांताचा त्यांना खूप सहवास घडला. निर्सगात ते बरेच रमत. निसर्गातील परमेश्वर त्यांना पूर्ण दिसला होता. त्याने मात्र मामांची कधीच उपेक्षा केली नाही. निसर्गाने त्यांना आनंद दिला, प्रेम दिले व दुसऱ्यावर निर्व्याज प्रेम करायला शिकविले. प्रेम वाटत जावे, दिल्याने दुप्पट होते. त्यांना प्रेम करणे माहीत, परतफेडीची अपेक्षा त्यांनी कधीच केली नाही. उन्हाळ्यात सायंकाळी घाटावर बसावे, तर थंडीत उबेसाठी प्रेताजवळ शेकावे. कुणाकडे काहीही मागू नये, अगर त्रास देण्यांस कुणाकडे जाऊ नये, हे त्यांचे व्रत. याला अपवाद त्यांची ताई (माझी आत्या पोंक्षे) तिच्याकडे मात्र ते आई म्हणून जात. तिच्या सहवासातच त्यांनी बालपणातून तारुण्यात पदार्पण केले. अर्थात दारिद्र, दुःख व अपमान याची त्यांना साथ होतीच. देवही त्यांना दुःखात टाकीत होता. कुंतीप्रमाणे त्यांनी ईश्वराकडे संकटे मागितली पण त्यातून सुटण्याचा मार्ग दाखव, तुझी आठवण असू देत असे सुचविले.

सन १९५७ मे, २ तारखेस माझे लग्न झाले. ती. आईचे निधनानंतर म्हणजे सन १९३६ नंतर पुन्हा आम्ही (मी, सौ निर्मला
चि. मदन, व ती. मामा) आगाशे वाडा २१५/१ शनवार मध्ये संसार थाटला. काल परवापर्यंत मामा आमच्यात वावरत होते. आतां वार्धक्याने त्यांचे शरीर थकले होते. अवयव हळूहळू त्यांच्या आवाक्याच्या बाहेर जात होते. तरी मन आनंदी, सकाळपासून रात्रीपर्यंत सर्व दैनंदिन कार्यक्रम अति उत्साहाने आमच्याकडून करून घेत. अजातशत्रू असल्याने कोणाशीही वैरभाव नाही. त्यांच्या वर सर्वांचेच प्रेम होते. ते चैतन्य आज दि. २०/७/१९८० रोजी पहाटे २.४५ वाजता पाहता पाहता अनंतात विलीन झाले. आकाशातून आमच्यावर प्रेमाचा वर्षाव करू लागले.

मामांची सेवा माझ्यापेक्षा कितीतरी अधिक आणि मनापासून कुणी केली असेल तर ती सौ निर्मलाने केली. खरोखरीच मामांच्या आईची भूमिका तीने पूर्णपणे बजावली. अलीकडेच म्हणजे तरी पाच वर्षापासून मामांना स्वतःस आंघोळ करता येत नसे. हीने रोज त्यांच्या अंगास साबण लावून आंघोळ घालण्यापासून तो त्यांना भात भरविण्यापर्यंत सर्व काही आस्थेने केले. आम्हां सर्वांनाच त्याची पदोपदी त्यांची आठवण येत आहे. जाताना आमच्याकडे (मी, सौ निर्मला, चि. रोहिणी, चि. रंजना व चि. सुहास देवधर) पाहून मामांनी त्यांची सर्व पुण्य आम्हाला वाटून दिले. चि. सुहास देवधर वर तर त्यांचे नातवाप्रमाणे प्रेम होते, आणि अगदी शेवटी तोच त्यांच्या जवळ होता. त्यांच्या आत्म्याला सतगदी मिळालीच आहे. आता ते नाशिकला पंचवटीत रामपदी स्थिरावले आहेत. आता विष्णुपुरीत त्यांचे वास्तव्य राहील.

सौ निर्मलावर त्यांचा पूर्ण विश्वास. "मामा! अजून एक पोळी घ्यायची आहे. नंतर तुमच्या म्हणण्याप्रमाणे एक भात (भातवाढीने एकदा वाढला की जेवढा होतो त्याला ते एक भात म्हणत. ) वाढीन., " असे हीने म्हणले की त्यावर "असं म्हणतेस? बरं मग वाढ एक पोळी, " असे म्हणत व भात घेत. सकाळी उठल्यावर तोंड धुवून ते एक फुलपात्र दुध घेत. पुढे पुढे त्यांना डोळ्याने दिसत नसे. त्यांनी रोहिणी, रंजनाकडून एका कागदावर देवाची नावे लिहून घेतली होती. तो कागद त्यांच्या खिशात असे. मामा सकाळी उठल्यावर रंजना रोहिणीस जवळ बोलवत व कागदावरील नावे वाचावयास सांगत, त्या त्या वेळी हात जोडून नमस्कार करीत. रंजना, रोहिणी बरोबर ९.४५ सकाळी जेवत व दुपारी ३ पर्यंत झोप घेत.


एका अरब कंपनीत नोकरी करण्याचे ठरवून ते मुंबईत दाखल झाले व बोटीने आफ्रीकेत गेले. बोटीचा पंधरा दिवसाचा प्रवास. एका डायरी त्यांनी त्रोटक माहिती लिहून ठेवली होती. बोटीवर एका अरब पठाणांशी मामांची दोस्ती झाली. मामा पण त्या अरबा सारखेच गोरे, लालबुंद व प्रकृतीने सणसणीत होते. रोज सायंकाळी मामा डेकवर जात. तो अरबही डेकवर येत असे. सुर्यास्ताच्या वेळी संपूर्ण आकाश व ढ लालबुंद असे. डेकवर खूप वारा असे. त्या रम्य वातावरणात त्यांच्या गप्पा रंगत. असाच एक दिवस तो मामांना म्हणाला, " देखो बेटा, ये ध्यानमें रख. ये दुनियामे दिस किसीको देना नही, दिलसे देना दिल, अगर सच्च्या दिल नही मिला तो नही मिला, फिर कम दिलसे मत मिल, जो दिलवाला है, उसे दिल देना" हे जाणून मामांनी कुचक्या मनोवृत्तीच्या लोकांशी कायमचे संबंध तोडले होते.


श्री शंकरावर मामांचे निस्सीम प्रेम आणि म्हणूनच त्यांच्या जीवनात मी आलो. नाव निळकंठ आणि स्वभाव तसाच. डोळ्यातून दोनच भावना दिसणार. एक प्रेमाचा गहिवर नाहीतर अंगार. अश्रू वाहणार नाहीतर अग्नीकुंडातील ज्वाला व ठिणग्या. एक उत्तर ध्रुव माहीत नाही तर दक्षिण ध्रुव. दोन ध्रुवांमध्ये सृष्टी परसलेली आहे, निसर्ग आहे, सौंदर्य आहे या कशाचीच पर्वा नाही. हिमालयातील कैलास शिखर माहिती, नाहीतर स्मशानातील चिताभस्म लावून जगाकडे तोंड फिरवून शून्यात दृष्टी लावून बसणे माहिती. मामा स्वतः बाळकृष्ण- विष्णू आणि भक्ती शंकरावर आणि म्हणून मी कसाही बोललो तर त्यांना राग येत नसे.


मामांची शंकरावर केव्हापासून भक्ती जडली ते त्यांनी कधी सांगितले नाही, पण लहानपणीच्या उपेक्षेमुळे त्यांना शंकर भक्ती, विरक्ती आवडली असावी. ते नेहमी कामावर असताना, आंघोळ केल्यावर मातीची साळुंका करून त्याची पुजा बेलाची पाने वाहून करीत व नंतर कॅनॉलचे पाण्यात त्याचे विसर्जन करीत. ते पि. डब्ल्यु. डी मध्ये इरीगेशन वर कामावर लागले. प्रथम प्रथम कॅनॉलवरील कॉजवेची दुरूस्ती, मैलाचे दगडांची मांडणी व अशीच लहान कामे त्यांच्याकडे आली होती. एकूण सर्वच नोकरी निसर्गाच्या सान्निध्यात गेली. पुढे मामांनी एक चांदीची डबी करून त्यात शंकराची साळूंका ठेवली. दुसऱ्या एका डबीत बेल असे. १२ वाजता दुपारी कामावर कॅनॉलमध्ये डुबी मारून, ओलेत्याने शंकराला बेल वाहून नमस्कार करीत.

मामांची निरा राईट बँक कॅनॉलवर बदली झाली. निरेपासून पूर्वेस अर्ध्या मैलावर पी. डब्ल्यु. डी चा पिंपरा बंगला होता. तेथील तार मास्तर दंडवते त्यांच्याशी मामांची मैत्री जमली. निरा स्टेशनसमोर पी. डब्ल्यू डी च्या क्वार्टर्स होत्या. त्याच्या जवळच एका झोपडीवजा केमळाच्या घरात आम्ही राहत होतो. घर केमळाचे, कुडाच्या भिंती, वर पत्रा. घरासमोर अंगण, स्वच्छ सारवलेल्या जमिनी, अंगणासमोर एक खूप मोठे कडूनिंबाचे झाड होते. कडूलिंबावर सकाळी, सायंकाळी मोर येऊन बसायचे. जमिनीवरून झाडावर जाताना पिसाऱ्याचा झपाटा मागे लोंबत असे. आजुबाजूला खूपच झाडी होती. घरामागील टेकडीवरून काळ्या तोंडाची, लांब शेपटीची वांदरे नेहमीच झाडावर येत. पत्र्यावर उड्या मारत. आमच्या हातातील हरबरा, कणसे न्यायला ती कमी करीत नसत. असाच एकदा मदन उघडा बाहेर अंगणात रांगत असता एका हुप्याने त्याचा रट्टा धरून त्याला अलगद पत्र्यावर नेले. मामा व आई दोघेही घाबरले. त्यांनी त्या वानरास शेंगाचे आमिश दाखवून मोठ्या युक्तीने मदनला खाली आणले.


मला माझी आई आठवते. नऊवारी पातळ नेसायची. कपाळावर चंद्रकोर असे. कानात कुड्या मोत्याच्या, बुगडी, ठुशी होती. मी पाच वर्षाचा असेन. हातात पाटी घेऊन, आईचा हात धरून मी कॅनॉलच्या पाटावरून पलीकडे असलेल्या पत्र्याच्या शाळेत जायचो. मी लहानपणी रूप रडायचो. आईला सोडत नसे. आई गेल्याचा प्रसंग आठवतो. मला व मदनला उचलून शेजारी राहत असलेल्या काळे यांच्या घरात नेऊन ठेवले होते आणि आश्चर्य असे की आज काही तरी निराळे झाले आहे, आणि आता रडायचे नाही हे मनोमनी समजले. त्यानंतर आई दिसलीच नाही. आठवणीत मात्र चांगलीच राहिली व तीनेच आम्हाला दुसरी आई दिली. ती माझी नथुमावशी. मी तिलाही आईच म्हणे. आठवू लागले तसा मी पुण्यात मावशीकडे आलो. शाळेत जाऊ लागलो. मामा सांगत असत की , "आयुष्यात मी फक्त दोन वेळाच गहिवरलो. एक तुझी आई गेलू तेव्हा व मग पुढे मुंबईस तुझी बहीण चि. नलिनी गेली तेव्हा. " बाकी सर्व दुःखे मामांनी पचवलेली आहेत. त्यास मोठ्या धैर्याने तोंड दिले. आईच्या निधनानंतर मात्र मामांना पूर्ण वैराग्य आले.


निरेच्या डाक बंगल्यात तार मस्तर श्री दंडवते राहत. तिथेच मामा आईच्या निधनानंतर राहिले. मास्तर स्वयंपाक करीत असत. माका कॉफी घेत व मास्तर चहा घेत. दोघांची गाढ मैत्री होती. मास्तरांना दोन मुली. दोघींची लग्ने झाली होती. इंदुमती व सुमन. सुमन देशपांडे यांच्याकडे दिली होती. अर्धवट संसार टाकून मास्तरांची बायको देवाघरी गेली, पण मास्तरांनी दोनही मुलींचा चांगला संभाळ केला. दुसरे लग्न केले नाही. मामांचीही परिस्थिती तशीच होती. दोन समदुःखी मने जवळ आली होती.

गोवईकर चाळीत मामा रात्री माळ्यावर झोपत. रात्री ते सतार वाजवत असत. जून महिना आठवतो. मृगाचा घनदाट पाऊस कोसळत असे. पत्र्यावर त्या पाण्याचा ताल वाजत राही. मामा सतारीत रंगलेले असत. गादीवर पडल्या पडल्या मी श्री गो. ग. लिमये यांचे "प्रतापगडचे युद्ध " हे पुस्तक वाचत असे. वाचता वाचता केव्हा झोप लागे कळत नसे. सकाळी उठून पाहावे तो मामा केव्हाच उठून हडपसरला गेलेले असत. मामांना वाचनाचा नाद होता. पुणे नगर वाचनाचे ते वीस वर्षे मेंबर होते. पुरानंतर आम्ही १९५४ सदाशिव, साने बंगल्यात राहत होतो पेन्शन घेतली होती. जेवणानंतर ते वाचनालयात जात व सायंकाळी ४.३० च्या सुमारास येत.

निरेला असताना आषाढीचे वारीस जाणाऱ्या वारकऱ्यांचा निरा लोणंद येथे दोन दिवस मुक्काम असे. त्यावेळी दोनचार वारकऱ्यांना मामा घरी घेऊन येत अ जेवावयास घालीत. असेच एकदा, एका वारकऱ्याने आपल्या पोतडीतून एक सांब शंकराची साळुंका काढून मामांना दिली. पुजेत ठेऊन त्यांची पुजा करीत जा असे सांगितले. मामांनी त्याला एक चांदीची डबी केली व त्यावर फणा काढलेला चांदीचा नाग करवून घेतला. तो त्यांच्या पुजेत असे. पुढे आईच्या निधनानंतर मला व मन्याला सौ मनुमावशी सोलापुरला घेऊन गेली व चि. बेबीस सौ आक्का मावशीने इचलकरंजीला नेले. थोडे दिवसानंतर मी व मदन सौ मथुमावशीकडे पुण्यास आलो. ती. भास्कर मामाने आम्हास पुण्यास आणले.


पाचसहा वर्षाखाली मामा मला अधुनमधून म्हणायचे , " हे बघ, आता मला घरी राहवयाचे नाही. मला तू कुठंतरी पोहचव. त्यावर मी म्हणे, " मामा तुम्हाला मदनकडे जायचे आहे का? त्यावर ते म्हणायचे, " त्याच्याकडे मला बिलकुल जावयाचे नाही. त्याचे नाव सुद्धा काढू न्कोअस. अस म्हणत. मी म्हणे , " मग माला कुठं जावयाचे आहे तुम्हाला? " हे पहा, मला एखाद्या देवळात नेऊन सोड. मी तेथे राहीन. माझा कुणालाच त्रास नको. त्यावर मामा, आजकाल तशी देवळे तरी कुठे राहिली आहेत? त्या वास्तुकडे कोणीही पाहत नाही. देवाची पुजा व्हायची अगर सांजवात लावायची मारामार. तुम्ही तिथे काय करणार? इथे नाही का बरे वाटत? असे मी म्हणायचो. परंतु त्या निष्पाप जीवाला आपले देवच रक्षण करील, तो माणसासारखा खास निष्ठूर नाही, असे वाटत असावे. या जगाचा व जगातील खोट्या मायेचा त्यांना उबग आला होता हे खचित. मन्या त्यांना दुरावला होता व माझ्याकडे घरामुळे झालेल्या त्रासाचा त्यांना मनोमनी वीट आला होता. पण मी तरी काय करणार? होऊ नय ती मोठी चूक माझ्या हातून झाली होती, व त्याचा परिणाम मात्र सौ निर्मला, रोहिणी, व रंजना यांच्याबरोबर मामांना नक्कीच होत होता. वय झाले होते म्हणण्यापेक्षा माझ्यावरील आलेल्या संकटाने मामांचे मन दडपले गेले होते. घरातील एकूण त्रासामुळे ते वैतागले होते. त्या सर्वांचे कारण मी होतो, फक्त मीच.

एकदा अशीच रात्रीची वेळ होती. काही वादविवाद झाले असतील. मामा म्हणाले " मी हा जातो घरातून निघून. " मी ही त्यांना म्हणालो " जाता? जा! दार उघडेच आहे. पण नीट विचार करून जा. त्यावर ते धडपडत (कारण अलीकडे त्यांना कमी दिसत असे. चष्म्याने सुद्धा दिसत नसे. अंदाजाने ते घरात वावरत) पलंगाच्या कडेकडेने दाराजवळ गेले. एक पायरी उतरलेही. डाव्या हाताने जाईच्या वेलीची फांदी धरली होती. थोडे थांबले. लांब नजर टाकी उभे राहिले व परत मागे फिरले. मी म्हणालो " मामा! जाताना? मग परत फिरलातसे? " तेव्हा एक पाय खोलीत टाकून हळूच म्हणाले " फार अंधार आहे बाहेर. उद्या सकाळीच जाईन. त्यावर मी म्हणलं " अहो मामा, ज्याला जावयाचे आहे ना, त्याला रात्र काय अन दिवस काय" त्यावर तेही हसले व आम्हीही हसलो.


पण अखेर त्यांनी आपले शब्द खरे केले. पहाटे २.४५ वाजता अंधारातच त्यांची प्राणज्योत आम्हांस सोडून घरबाहेर गेली आणि जड शरीर मात्र, दुपारी स्वच्छ उन्हात आम्हाला एकाकी इथे टाकून गेलं या जगात न येण्याकरितां!


लेखक : श्री निळकंठ बाळकृष्ण घाटे (माझे वडिल)

मैने ओढी चुनरीयाँ तेरे नामकी.....

"तेरे मेरे सपने" एक जुना हिंदी चित्रपट. यातील गाणी मला खूपच प्रिय आहेत, इतकी की या गाण्यांचे व माझे एक अतूट नाते आहे न संपणारे!!!


तेरे मेरे सपने बद्दल लिहायचे असे मनात आले आणि काय लिहायचे याबद्दलची वाक्ये मनात घोळू लागली. शीर्षक काय द्यायचे? तेरे मेरे सपने असेच द्यायचे का? नको हे खूप साधे झाले. मग काय द्यावे .. "तुझी माझी स्वप्नं" हे शीर्षक छानच आहे. विचार करता करता गाणे गुणगुणायला लागले. जैसे राधाने माला जपी श्यामकी मैने ओढी चुनरीयाँ तेरे नामकी.... येस्स्स!! "मैने ओढी चुनरीयाँ तेरे नामकी... हे अगदी परफेक्ट! फिल्मी स्टाईल.


आमच्या घरी आईबाबांना गाण्याची आवड असल्याने रेडियो सतत ऑन असायचा. मला कळायला लागले तेव्हापासून तेरे मेरे सपने मधली गाणी मला आठवतात. रेडियोवर बरेचदा लागायची. मला काही चित्रपटांमधली गाणी कितीही वेळा ऐकली तरी त्याचा कंटाळा येत नाही त्यापैकी ही तेरे मेरे सपनेतली. जशी आराधना, अभिमान, काश्मीर की कली यातील सर्व गाणी सुद्धा मला खूप आवडतात.


आईच्या शेजारी आजी रहायची. तिला तीन मुले व तीन मुली. त्यातील मोठ्या मुलाचे लग्न झाले त्याला आम्ही "काका" म्हणायचो. त्याचे लग्न झाल्यावर त्याच्या बायकोला आम्ही दोघी बहिणींनी काकू अशी कधीच हाक मारली नाही. तिला आम्ही "मामी" म्हणायचो. ती खूप छान होती. अशी ही जगवेगळी काकामामी ची जोडी. ही मामी मला सारखी तेरे मेरे सपने मधली गाणी म्हणायला सांगायची. अर्थात त्यावेळी त्या गाण्यांचा अर्थ, याचा गीतकार कोण, संगीतकार कोण याबद्दल खूप काही जाणून घ्यावेसे वाटले नाही.


लग्न झाल्यावर काही दिवसांनी मोठा स्पीकरवाला डेक घेतला व हळूहळू मी माझ्या आवडीच्या कॅसेट जमवायला सुरवात केली. त्यात पहिली कोणती कॅसेट असेल तर ती तेरे मेरे सपनेची. डेकवर यातील गाणी मनसोक्त ऐकली. त्यानंतर नोकरीतल्या धावपळीमुळे निवांतपणे गाणी ऐकणे राहून गेले.


इथे अमेरिकेत येताना सर्व गाण्यांच्या कॅसेटमध्ये तेरे मेरे सपने आठवणीने घेतली. बाकी कोणतीही गाणी नसली तरी चालतील पण तेरे मेरे सपने पाहिजेच पाहिजे!! इथल्या टु-इन-वन वर कॅसेटवरची गाणी ऐकते. इथेही कॅसेटची गाणी ऐकणे मागे पडले होते पण एकदा असाच अचानक खूप चांगला मूड आला होता. पीसी, टीव्ही बंद केला. कॅसेटमधली काही गाणी ऐकली. नंतर माझी खूप प्रिय असलेली गाणी ऐकली एका पाठोपाठ एक. पहिले ए मैने कसम ली... जैसे राधाने माला जपी.. जीवन की बगीयाँ महकेगी.... ही गाणी मला एका नव्या विश्वात घेऊन गेली. ही गाणी आता मी नेहमी नेहमी ऐकत नाही कारण व्याप खूप वाढलेले आहेत. पण जेव्हा माझा खूप खास मूड असेल, बाहेर पाऊस पडत असेल तेव्हा मात्र मी तेरे मेरे सपने ऐकते. ऐकते म्हणण्यापेक्षा छान रितीने ती अनुभवते. आणि हो या सर्व गाण्यांमध्येही माझे सर्वात प्रिय गाणे "जैसे राधाने माला जपी श्यामकी मैने ओढी चुनरीयाँ तेरे नामकी!!!


आता तुम्ही म्हणाल की यातील गाणी तुला का आवडतात? त्यातील संगीत, गीत, की अजून कोणते असे खास कारण आहे? त्यावर मी एवढेच सांगीन की या गाण्यांचे व माझे असे एक अतूट नाते आहे कधीही न संपणारे!!!!

जरासी आहट होती है...

जरासी आहट होती है तो दिल सोचता है
कही ये वो तो नही.......

छुपके सीनेमें कोई जैसे सदा देता है
श्यामसे पहले दिया दिल का जला देता है
है उसीकी ये सदा, है उसीकी ये अदा
कही ये वो तो नही........

शक्ल फिरती है निगाहोमें वोही प्यारीसी
मेरी नसनसमें मचलने लगी चिंगारीसी
छु गयी जिस्म मेरा किसके दामन की हवा
कही ये वो तो नही........


चित्रपट हकीकत, संगीतकार - मदनमोहन

बहार...

बहारों मेरा जीवन भी सवाँरो
कोई आए कहीसे युँ पुकारो

तुम्हीसे दिलने सिखा है तडपना
तुम्ही को दोष दुँगी ए नजारों

रचाओ कोई कजरा लाओ गजरा
लचकती डालीयों तुम फूल वारो

लगाओ मेरे इन हाथोमें मेहेंदी
सजाओ माँग मेरी या सिधारों

मेरा जीवन भी सवाँरो, बहारों......

गीतकार - कैफी आझमी, संगीतकार - खय्याम

फुलोंके रंगसे....

फुलोंके रंगसे, दिलकी कलमसे, तुझको लिखी रोज पाती
कैसे बताउँ किस किस तरहसे पल पल मुझे तू सताती
तेरेही सपने लेकर के सोयाँ तेरे ही यादोमें जागा
तेरे खयालोमें उलझा राहा हुँ जैसे के मालामें धागा

बादल बिजली चंदन पानी जैसा अपना प्यार
लेना होगा जनम हमें कई कई बार
हो इतना मधुर इतना मधुर तेरा मेरा प्यार
लेना होगा जनम हमें कई कई बार

साँसोकी सरगम धडकन की बीना सपनोकी गीतांजली तू
मनकी गलीमें महके जो हरदम जैसे जुही की कली तू
छोटा सफर हो लंबा सफर हो सुनी डगर हो या मेला
याद तू आए मन हो जाए भीडके बीच अकेला

बादल बिजली चंदन पानी जैसा अपना प्यार
लेना होगा जनम हमे कई कई बार
हो इतना मधुर इतना मधुर तेरा मेरा प्यार
लेना होगा जनम हमे कई कई बार

पुरब हो पश्चिम उत्तर हो दक्षिण तु हर जगाह मुस्कुराए
जितना ही जाउँ मै दूर तुझसे, उतनी ही तू पास आए
आँधीने रोका पानी ने टोका दुनिया ने हँसकर पुकारा
तस्वीर तेरी लेकीन लिएमें कर आया सबसे किनारा

बादल बिजली चंदन पानी जैसा अपना प्यार
लेना होगा जनम हमें कई कई बार
हो इतना मधुर इतना मधुर तेरा मेरा प्यार
लेना होगा जनम हमें कई कई बार

गीतकार : नीरज , चित्रपट प्रेमपुजारी

फूल चित्रसौजन्य - ऑर्कुटमित्र

सांज.....

तिन्ही सांजा सखे मिळाल्या,
देई वचन तुला
आजपासुनी जीवे अधिक
तु माझ्या ऱ्हदयाला

तिन्ही सांजा...

कनकगोल हा मरिचिमाली
जोडी जो सुयशा
चक्रवाल हे पवित्र
ये जी शांत गंभीर निशा

तिन्ही सांजा....

त्रिलोकगामी मारूत
तैशा निर्मल दाही दिशा
साक्षी ऐसे अमर करूनी हे तव
कर करी धरिला

तिन्ही सांजा...

नाद ऐसा वेणूत
रस जसा सुंदर कवनात
गंध जसा सुमनांत
रस जसा बघ या द्राक्षात

तिन्ही सांजा...

पाणी जसे मोत्यांत
मनोहर वर्ण सुवर्णात
ऱ्हदयी मी साठवी तुज तसा
जिवित जो मजला

गीत : भा. रा. तांबे


सांज ये गोकुळी, सावळी सावळी
सावळयाची जणू साऊली

धूळ उडिवत गाई निघाल्या
शाम रंगात वाटा बुडाल्या
परतती त्या सवे, पाखरांचे थवे
पैल घंटा घूमे राऊळी

पर्वतांची दिसे दूर रांग
काजळाची जणू दाट रेघ
होई डोहातले चांदणे सावळे
भोवती सावळया चाहूली

माऊली सांज, अंधार पान्हा
विश्व सारे जणू होय कान्हा
मंद वार्‍यावरी वाहते बासरी
अमृताच्या जणू ओंजळी....

गीतकार :सुधीर मोघे

माझं गांव

घाटातील अवघड वळणे उतरून एस. टी सरळ रस्त्याला लागली. सडकेवरील फर्लांगाचे, मैलाचे पांढरे दगड मागे टाकीत वेगाने पुढे निघाली. भातखाचरांवरून येणारा गोड वास मनात साठत होता. वळणातील झाडांची ओळख पटत चालली. गांव जवळ येत होता. जांभूळ, वड, आंबा, फणस यांची रस्त्याच्या दुतर्फा उभी असलेली झाडं बालपणीच्या सुखद आठवणी करून देत होती. गांवानजीक असलेल्या पाणगंगेवरील पुलावरून जात असता येणाऱ्या थंडगार वाऱ्यामुळे मनांत आठवणी दाटून येत होया. नजर विमलेश्वराच्या कळसाकडे गेली. पिवळसर सोनेरी कळस लाल किरणांनी चकाकत होता. एस. टी ने गेअर बदलला. एक लहान वळण घेऊन ते धूड धडधडत एका वडाच्या पाराजवळ येऊन थांबले. याच वडाजवळून मऱ्या ओढा वाहतो. आषाढात, श्रावणात याला अवचित पाणलोट येतो. त्याला उतार पडेतोवर गांवात जायची सोय राहात नाही. दोन एक तास पारावर बसून राहावे लागते.

एस.टी तून उतरून पलीकडे गेलो. पुढे जांभूळ फाटा लागला. येथून डोंगरावरचे आमचे घर दिसू लागले. मला उतरवून घ्यावयास केशव आला होता. हसत पुढे येऊन केशवने हातातील बॅग घेतली. "अरे केशव तुला कुणी बातमी दिली मी येणार आहे म्हणून? " " परवाच राधाकाकूंनी तुम्ही येणार असे सांगितले. केशव म्हणाला "आज सकाळपासून स्टँडवर यायची ही चौथी वेळ!" खरं तर आज नारळ उतरवणार होतो! "


मी व केशव हळू हळू पायवाटेने घराकडे चालत होतो. वरच्या आळीत आमचे घर. वाडा गांव खर तर डोंगरावर वसले आहे. आमचे घर उंचावर असल्याने वारा भरपूर. तसेच पावसाळ्यात पाऊसाचा माराही फार. घरासमोर सर्व सपाटीचा भाग. तिथेच आमची शेते. मागील अंगास उंच डोंगरावर पाहिले की शिवकालीन मोडकळीस आलेल्या किल्याची तटबंदी दिसते. गावातून जाणारी गुरांची वाट थेट वरील पहाडावर जाते. या परिसरात नव्यान आलेल्या जेंगाड्या जातीच्या वाघाने खूपच धुमाकूळ घातला होता. पायवाटेवर झाडीत एखादे जनावर फाडून अर्धवट खाऊन टाकलेले गुराख्यांना दिसे. हा प्रदेश जितका रम्य तितकाच काही ठिकाणी प्रसंगी अंगावर काटा उभा करणारा आहे.

बोलता बोलता एव्हाना आम्ही वाडीत आलो. ओटीबाहेर कट्ट्यावर ठेवलेल्या तांब्याच्या मोठ्या हंड्यातील पाण्याने आम्ही हातपाय धुतले. आम्ही पडवीत आलो. माईने आतून "केव्हा आलास? " "एस. टी वेळेवर आली ना? " असे म्हणत पडवीत प्रवेश केला. अलीकडे माई बरीच थकली होती. पाण्याचा तांब्या देताना हाताची बोटे थरथरत असत.

जाजमावर बसून चहा घेतला. मागील दारी जाऊन तोंडल्याच्या वेलाकडे पाहत, रहाटाचा कूं कूं येणारा आवाज ऐकत उभा राहीलो. रानफुलांचा, गवताचा वास येत होता. उत्साह वाढला होता. सूर्य मावळत होता. वाश्याला टांगलेल्या दिव्याचा प्रकाश जाणवत होता. स्वयंपाकघरात गुरगुट्या भाताचा व भाजलेल्या पापडाचा खमंग वास आला. जेवण झाल्यावर माई जवळ बसून इकडच्या तिकड्यच्या गप्पा झाल्या. चालण्यामुळे आलेल्या थकावटीने डोळे मिटू लागले व झोप केव्हा लागली हे कळलेच नाही.

सकाळी पक्ष्यांच्या किलबिलाटांनी जाग आली. मागील दारी चुलखंड्यावर हंड्यात पाणी तापत होते. चहा झाला. पोहे व पापड खात परसातील आंब्याखाली बसलो होतो. हा आंबा आजोबांनी त्यांच्या तरूणपणी लावला आहे. दरवर्षी याला अमाप फळ लागते. फळ अति गोड आहे. अगदी वरची फळे पाखरे खातात. एखादा पाड पाचोळ्यात पडलेला दिसतो. तो तर गोडीत साखरेसारखा लागतो. या वर्षी पण हा भरपूर मोहरला होता. डहाळी गणीक मोहोरांचा तुरा लागलेला पाहून लहानपणची एक आठवण झाली. लहान असताना आंब्याजवळून पाणगंगेच्या उतरणाऱ्या पाऊल वाटेने आजोबांचा हात धरून विमलेश्वराच्या दर्शनास जात होतो. वाटेत पिल्या शेतकरी भेटला. हातातील काठी वर करून आजोबा ओरडले " असे पिलोबा! काल रात्री गलका कुठून ऐकू येत होता? शेताडीत बांध्याला कुणाला खवीस दिसला की काय? का घिरोबानं सोबत केली कुणाची व एकदम दिसेनासा झाला? "

पिलोबा बोलला "च्छा! खवीस कुठचा येतावं? तिगस्ता धरलान की गांवच्या जोश्यानं शेंदऱ्या जोश्यानं नारळात अन बुडीवला नव्हं का आपल्या पातळ गंगेच्या डव्हांत! आबो! बापू अन त्याचा ल्योक चालला हुता बांदावरनं, अन त्यो आपल्या देवाच्या दरशनास येतो त्यो ढाण्या नाही का? त्यो चालला हुता गुमान गवतामधून . पन आपला बाप्या बिचकला त्येस्नी बघून. आन काय? बोबट्या मारीत आला वाडीत!" "हां हां अस झाल तर" आजोबा बोलले. आणि आम्ही पुढे निघालो. आजोबा सांगत रोज एक ढाण्या वाघ येतो शंकराच्या दर्शनास. पण कधी कुणावर गुरगुरला नाही की कुणाला त्याची भीती वाटली नाही.

सायंकाळी गांवचा गुरव येत असे आमच्याकडे. आमची आजी नैवेद्याचा दहीभात देत असे त्याच्याजवळ. दही भात देवापाशी ठेवून गुरव डोंगर उतरे. मध्यरात्री केव्हा तरी दही भात खाऊन पाणगंगेवर पाणी पिण्यास आलेला ढाण्या पाहिल्याचे लोक सांगत. अलीकडे बेसुमार झालेल्या जंगल तोडीमुळे रानातील बहुतेक प्राणी नाहीसे झाले. उपासमारीमुळे अलीकडे केव्हा केव्हा ते भक्ष शोधताना कुठे कुठे वस्तीवर येताना आढळतात. झाडी कमी झाली तशी अलीकडे वाडीत उष्मा वाढत आहे.

श्री नीळकंठ बाळकृष्ण घाटे

निसर्गाची किमया - हिमवर्षाव २००९

आम्ही अमेरिकेत ज्या राज्यात राहतो तिथे बर्फ कधीच पडत नाही. बर्फ नाही, वादळ नाही, पाऊस सुद्धा येणार येणार म्हणता ऐनवेळी दुसरीकडे निघून जातो! समुद्रकिनारा जवळ असल्याने सतत दमट हवामान. अगदी टीपीकल मुंबईसारखे. कोणत्याच ऋतुची प्रखरता नाही! मध्यंतरी एक भलेमोठे वादळ येऊन थडणकार होते आमच्या शहरात. त्यानेही ऐनवेळी धोका दिला. नाही म्हणायला स्नो फॉलचे भाकीत खरे ठरले!

तसा या आधीच्या राज्यात राहत होतो तेव्हा बघितले होते बर्फाला २-४ वेळेला, पण अगदी ढीगाढीगाने बर्फ पडतो तसा नाही. बर्फ पडणार तर सकाळी काहीच चिन्हे दिसत नव्हती. नेहमीप्रमाणे कामे उरकली. याहूवर मैत्रिणीशी गप्पा मारल्या. त्याचवेळी थोडा पाऊस पडत होता. गप्पा संपवून बाहेर येवून बघत्ये तर बर्फ भुरभुरत होता! अरेवा! वारा असल्याने कापुस पिंजलेल्या कापसाप्रमाणे उडत होता. प्रत्यक्षात बाहेर जाऊन पाहते तर थोडा वेगही वाढला होता. लगेचच डीजी घेतला आणि बाहेर जाऊन काही फोटो काढले. २ दिवस पडणार होता. पण दुसऱ्या दिवशीचे काही सांगता येत नाही. दिवसभर खिडकीतून बघत होते बर्फाला. संध्याकाळी चहा घेऊन परत एकदा बाहेर जाऊन फेरफटका मारला. पण निरनिराळे फोटो घेऊ म्हणले तर इतका काही खास पसरलेला नव्हता. तरी सुद्धा थोडेफार छोट्या झुडुपांचे फोटो घेतले. पानांमध्ये बर्फ साठून राहिला होता.

दुसऱ्या दिवशी सकाळी स्वच्छ सूर्यप्रकाश! सूर्यप्रकाशात बर्फ छान चमकत होता. जिन्यामध्ये काही बर्फाचे तुकडे जमा झाले होते. काही बर्फ भुश्यासारखा होता! परत फेरफटका मारायला गेले. कारण की आज फोटो घेतले नाहीत तर परत काही बर्फाचे दर्शन नाही! तळ्याजवळ गेले. आज तळे आजुबाजूच्या बर्फामुळे छान दिसत होते. त्यात काही बदके नेहमीप्रमाणेच पोहत होती. जिन्यातून येतायेताच जसे सुचले तसे करत गेले ते तुम्हाला फोटोत दिसेलच.

काही तासातच सूर्याच्या प्रखरतेने सर्व बर्फ पार वितळून गेला. होत्याचे नव्हते झाले! एका दिवसाचा बर्फ मात्र मला खूप आनंद देवून गेला! हीच तर आहे निसर्गाची किमया!!