तळे... (२)

मी जेव्हा बदकांना ब्रेड घालायला सुरवात केली तेव्हापासून रोज तळ्यावर जायला सुरवात झाली. बदकांना ब्रेड घालण्याच्या आधी मी रोज नित्यनियमाने फिरायला जायचे. फिरायला जायच्या आधी दहा मिनिटे व फिरून आल्यावर दहा मिनिटे तळ्यावर उभी राहून बदकांचे निरिक्षण करायचे. बदकांना ब्रेड घालण्याची सुरवात केव्हा आणि कशी झाली हे सांगण्याची सुरवात मी नंतर करते. त्या आधी ७ सप्टेंबरला जी पिल्ले जन्माला आली तशीच १३ सप्टेंबर रोजी १० ते १२ पिल्लांचा जन्म झाला.









तळ्याच्या अगदी जवळच्या अपार्टमेंटमध्ये जॉना राहते. तिच्या घरासमोर व मागे एकेक उथळासारखे दिसणारे लाकडी चौथरे तिने बांधले आहेत. त्यातल्या एका चौथऱ्यात एक व दुसऱ्यात एक अशा दोन बदकीणींनी अंडी घातली होती. रोज मी जाऊन अंडी मोजायचे. १,२,३,४... करता करता १८ ते २० अंडी दोघींनी घातली. अंडी घालून झाल्यावर बदकीणी त्यावरती बरीच पिसे जमा करून ठेवतात व नंतर एक दिवस ठरवून त्यांनी घातलेल्या अंड्यांवर बसायला सुरवात करतात. ७ सप्टेंबर रोजी जन्माला आलेली बदकपिल्ले केव्हा एकदा येत आहेत असे मला झाले होते. रोज चौथऱ्याजवळ जाऊन मी त्या बदकीणीला हाय, हॅलो करायचे. थोडी बारीक शीळ घालून, काय गं आली का तुझी पिल्ले! असे म्हणल्यावर ती थोडी जागची हालायची तेव्हा मला तिचे एक पिल्लू दिसले तेव्हा जॉना पण तिथे उभी होती व मला म्हणाली कालच हे पिल्लू जन्माला आले. ते सारखे डोकाऊन वर बघायचा प्रयत्न करत होते. नंतर २-३ दिवसांनी अजून २-४ पिल्ले तिच्या अवतीभवती पिसाऱ्याच्या आत दडलेली दिसली. एकदा गेले तर बदकीणीने चोच उघडून 'आ' केला, लगेच तिला ब्रेड खायला घातला. काही वेळाने ते आधी जन्मलेले पिल्लू पिसातून वर आले व बदकीणीच्या पाठीवर जाऊन बसले. उखळासारख्या लाकडी दिसणाऱ्या चौथऱ्यांना छोटे चौकोन आहेत त्यातून सूर्यप्रकाश आत येत होता. कुतुहलाने ते पिल्लू बाहेर डोकाऊ पाहत होते. आईच्या पाठीवरून चालताना ते सारखे घसरत होते. हे सर्व पहायला खूप मजा वाटत होती. त्या पिल्लाचे नामकरण "चिंटुल्या" असे केले. बाकीची सर्व पिल्ले बाहेर आल्यावर पिंटुल्या, नकटुल्या, शोनुल्या, पिटकुल्या, गोटुल्या, मोनुल्या अशी नावे ठेवली!









दुसऱ्या चौथऱ्यापाशी जाऊन रोज बघत होते पण तिथे "जैसे थे परिस्थिती" होती. त्या बदकीणीच्या चेहऱ्यावरून ती वैतागलेली दिसत होती. शेवटी १३ सप्टेंबर रोजी १२-१५ पिल्ले एकत्र दिसली. उखळातून सर्वांचा एकत्र असा फोटो घेतला. त्यावेळी ती बदकीण कुठेतरी बाहेर गेली होती. दुसऱ्या दिवशी दुपारी सगळी पिल्ले व ती बदकीण हळूहळू सावधगिरीने चालताना दिसली. पहिली जन्मलेली पिल्ले खूपच चिवचिवाट करत होती, त्याविरुद्ध ही दुसऱ्या कुटुंबातली पिल्ले, एकदम शांत! शांतपणे हळूहळू आईमागोमाग चालत होती. पहिली बदकीण पिल्लांना घेऊन तळ्यात पोहून आली. नंतर तिने छानपैकी तळ्यात जाऊन तिचे पंख धुतले. तळ्याच्या बाहेर येऊन पंख चोचीने साफही केले! या ज्या बदकीणी आहेत त्या साधारण कोंबडीसारख्या दिसणाऱ्या आहेत. ही पिल्ले जेव्हा जन्माला येतात तेव्हा बदकीण त्या पिल्लांना घेऊन जी गायब होते ती काही दिवसांनी एकदम उगवते, तोपर्यंत पिल्ले थोडी मोठी झालेली दिसतात. गायब म्हणजे इथेच कुठेतरी आसपासच्या तळ्यावर जात असतील. ही झाली दोन बदकीणींच्या कुटुंबाची कहाणी! आणि हो, या बदकीणीनि अंडी जरी २०-२५ घातलेली असली तरी पिल्ले जन्माला येतात ती १५ ते २० आणि त्यातूनही त्यातील ८ ते १० च पिल्ले जगतात.









अजून दोन कुटुंब या जगात येण्यासाठी तयार झाली आहेत. एक बदकीण एका जिन्याखाली घातलेल्या अंड्यांवर बसली आहे व एका बदकीणीने एका बुटक्या झुडुपामागे अंडी घातली आहेत. ही अंडी किती असतील? ३५ ते ४० या अंड्यांवर जेव्हा बदकीणी येऊन बसतात तेव्हा कळते ही कोणत्या बदकीणीची ही अंडी आहेत ते! या अंड्यांवरही एक बदकीण बसलेली दिसली आजच सकाळी, मात्र त्या अंडी केव्हा घालून जातात ते मात्र अजून कळालेले नाही.









काही महिन्यांपूर्वी मला जॉनाने एकदा सांगितले की तूला बदकपिल्लांची आवड आहे ना! इकडे ये मी तूला एक गंमत दाखवते तेव्हा तिने तिच्या कुंडीत एक अंडे मला दाखवले होते. तेव्हा तिच्याकडे एक भली मोठी कुंडी होती. मी अशीच रोज त्या कुंडीपाशी येऊन अंडी मोजायचे. त्यावेळी अशीच २०-२५ अंडी जमा झाली होती व त्याभोवती भरपूर पिसेही! पण एके दिवशी आले तर तिथे एकही अंड नाही! माझा खूप हिरमोड झाला होता. काही दिवसांनी १५-२० पिल्लांना घेऊन एक बदकीण आली तेव्हा कळाले हीच ती! यावेळी जॉनाला सांगितले होते की पिल्ले जन्मली की लगेच मला बोलाव, मला नुकतीच जन्मलेली पिल्ले बघण्याची खूप उत्सुकता आहे तेव्हा यावेळी तिने मला बोलावले व माझी इच्छा पूर्ण झाली त्यामुळे मी खूप आनंदात आहे!









अगदी पहिल्यांदा मी ज्या पिल्लांचा विडिओ घेतला ती पिल्ले होती एका वेगळ्या बदकीणीची. ही बदकीण करड्या व चॉकलेटी रंगाची असतात, बुटकी व बसकी असतात. ही बदके मला खूप आवडतात. ही बदके-बदकीणी खूप घाबरट असतात. त्याविरूद्ध ही कोंबडीसारखी दिसणाऱ्या बदकीणी खूप अघोचर असतात. अर्थात डोक्याने शार्प ही बसकी बदके असतात. त्या पहिल्या विडिओ शुटींगसाठी बदकीण, तिची दोन पिल्ले व त्यामागोमाग मी १ मिनिटभर शर्यतीसारखे पळत होतो!!

तळे ...(१)

सात सप्टेंबर सकाळी ९ वाजता जॉनाचा फोन खणखणला, तसे मी तिला सांगुनच ठेवले होते की सर्व पिल्लांचा जन्म झाला की लगेचच मला बोलाव. काही मिनिटांतच नव्हे, तर काही सेकंदातच मी भराभर पायऱ्या उतरून तळ्यावर पोहोचले. उखळीसारख्या दिसणाऱ्या लाकडी चौथऱ्याच्या आत ही नवीन जन्मलेली पिल्ले चिवचिवाट करत होती कारण की त्यांना बाहेर यायचे होते. जॉना व मी मिळून चौथरा पालथा पाडला आणि पटापट पिल्ले बाहेर पडली. एक, दोन, तीन चार नव्हे, तर दहा बारा पिल्ले होती. काही अंडी तशीच उबवायची राहून गेलेली दिसत होती. पिल्लांची चिवचिव, त्यांचे चालणे, पळणे, पळता पळता धडपडणे, उलटे होणे, आईबरोबर तळ्यावर जायला उत्सुक असणे हे सर्व काही नयनरम्य होते! हे क्षणच मला हवे होते आणि ते मला मिळाले!. त्यांचा चिवचिवाट परत परत ऐकावासा वाटत होता. त्यांना कॅमेरात टिपले. स्तब्ध व धावती चित्रे घेतली.









आमच्या अपार्टमेंट समोरच एक तळे आहे. या तळ्यात काय नाही? सर्व काही आहे. उंच मानेची बदके, तपकिरी रंगाची बसकी बदके, मासे, कासवे, कोंबडीसारखी दिसणारी बदके, सर्व बदकांची पिल्ले, सीगल्स पक्षी, कावळे, साळुंक्या, वेगवेगळ्या रंगाचे पक्षी! तळ्याभोवती पससलेल्या गवतामध्ये सुद्धा सुंदर सुंदर फुले नीट बघितले तर उमललेली दिसतात. तळ्यात पडणारे बदलत्या आकाशाचे प्रतिबिंब सुरेख दिसते! आकाशातील बदलणारे रंग, ढगांचे वेगवेगळे आकार, प्रखर सूर्यप्रकाश, बर्फ, सर्व काही या तळ्यामध्ये मी पाहिलेले आहे. तळ्यावर लिहावे असे बरेच दिवस मनात घोळत होते पण मुहूर्त लागत नव्हता. या गोड गोड पिल्लांच्या जन्ममुहूर्तावरच तळ्यावर लिहायला सुरवात करावी असे ठरवले कारण की याच्यासारखा दुसरा सुंदर मुहूर्त नाही! तळ्याबद्दल लिहायचे झाले तर मला सहा वर्षे मागे जायला लागेल. आम्ही नुकतेच पहिले शहर सोडून नवीन शहरात आलो होतो.....









आमच्या समोरचे तळे पाहिले की मला म्हणावेसे वाटते की एका तळ्यात होती बदके पिले बरीच, होते सुरेख तान्हे पिल्लू तयात एक! एक अतिशय सुंदर तान्हे पिल्लू की ज्याचा विसर पडणे शक्य नाही! सर्व बदकांमध्ये वेगळे! तळ्यात सर्व बदके काळ्या व करड्या रंगाची, त्यांचे पंख पण वेगवेगळे. कुणाची निळी शेड तर कुणाची करडी, कुणाची पांढरी तर कुणाची गडद काळीच! पण हे तान्हे तसे नाही. पांढरे शुभ्र! गोंडस! त्याचे डोळे काळेभोर जणू काही काळे मणी बसवले आहेत की काय असे वाटावे!









नवीन जागी रहायला आलो तेव्हा एकदा दार उघडून पाहिले तर अनेक छोटी मोठी बदके चालत चालत येताना दिसली. खूप गंमत वाटली. काही जण त्यांना ब्रेडचे छोटे तुकडे त्यांच्या दिशेने खाण्यासाठी फेकत होते. त्यात हे लक्ष वेधून घेणारे पांढरेशुभ्र बदकपिल्लू होते. खाली उतरले व त्यांच्या घोळक्यात गेले. मी त्यांना पकडेन की काय असे समजून ती बदके दूर व्हायला लागली पण हे छोटे बदकपिल्लू मात्र निरागसपणे माझ्याकडे बघत होते! मनात म्हणले याला भीती कशी काय नाही वाटत?!






आमच्या अपार्टमेंटच्या समोरच हे तळे आहे. त्यात अनेक छोटी मोठी बदके, त्यांची छोटी छोटी पिल्ले आहेत. त्यांना पाहण्याकरता माझी अधूनमधून चक्कर असतेच. संध्याकाळी ही सर्व बदके आळीपाळीने बाहेर चक्कर मारायला येतात. ते पांढरे बदकपिल्लू दिसले की मला खूप आनंद व्हायचा. त्याच्याकडे बघत बसावेसे वाटायचे. सर्व बदकांमध्ये ते खूपच उठून दिसायचे. तळ्यावर जाऊन तळ्यावरच्या लाटा पाहणे, पाण्यात पडलेले आकाशाचे वेगवेगळे प्रतिबिंब पाहणे, व ही बदके काय करतात, कुठे जातात याचे निरिक्षण करणे हा आता मला छंदच लागला आहे. काही बदके गवतातील किडे मुंग्या खाण्यासाठी येतात तर काही गवतात येऊन आपले पंख चोचीने साफ करतात. काही जण दुसऱ्या तळ्यावर जाताना चक्क चालत चालत रस्ता ओलांडून जातात. दिवस असेच भराभर जात होते. काही दिवसांनी मला त्या बदकांचा थोडा विसर पडला......







...... आणि एक दिवस! एक दिवस अचानक माझ्या लक्षात आले की अरेच्या! पांढरे बदकपिल्लू कसे काय दिसत नाही! कुठे गेले हे? जेव्हा जेव्हा म्हणून तळ्यावर जायचे तेव्हा शोधायचे त्याला. पण नाहीच! अरेरेरे! आज माझ्याकडे त्या तळ्यातील सर्व छोटी मोठी बदके आहेत, पण ते सुरेख पांढरेशुभ्र पिल्लू नाही. बरेच वेळा विचार येतो की आजूबाजूच्या सर्व तळ्यांवर पाहून यावे कुठे दिसते का ते, पण तो फक्त विचारच राहतो. एक मात्र नक्की की माझ्या मनात त्याला मी पूर्णपणे साठवून ठेवले आहे. जेव्हा त्याची आठवण होते तेव्हा मनात साठवलेल्या या पिल्लाला मी पाहते. मनाला खूपच हुरहुर लावून गेले हे गोंडस पिल्लू!!!







तळ्यावरील सर्व प्रकारची बदके, त्यांची पिल्ले, कासवे, बगळे, सीगल्स, मासे या सर्वांच्या गमतीजमती, आठवणी पुढील भागात येत आहेतच.




नवीन जन्मलेल्या बदकपिल्लांच्या विडिओ क्लिप्स या ब्लॉगच्या उजव्या बाजूला माझ्या युट्युब चॅनलची लिंक दिली आहे त्यात जरूर पहा!!